• یکشنبه 9 اذر 1404
• ساعت 14:00 تا 18:00
• مدرس آقای دکتر سید محمدرضا هاشمی عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی
• به‌صورت برخط و حضوری 

انجمن علمی آزفا با همکاری موسسه‌ی لغت‌نامه دهخدا در روز یکشنبه مورخ 09/09/1404 از ساعت 14:00 تا 18:00 کارگاه «روش‌های تحقیق کیفی در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان» را برگزار کرد. مدرس کارگاه آقای دکتر سید محمدرضا هاشمی عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی بود. در این کارگاه 45 نفر به‌صورت برخط و حضوری شرکت کردند. محورهای اصلی این کارگاه شامل تعریف روش تحقیق کیفی و ویژگی‌های آن، شیوه‌ی جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها و روش‌های تحقیق کیفی پرکاربرد بود. در ادامه گزارشی اجمالی از محتوای کارگاه ارائه می‌شود.

aروش تحقیق کیفی در آموزش زبان در سال‌های 1985 تا 1990 مورد توجه قرار گرفت و گسترش یافت. در پژوهش‌های آموزش زبان فارسی این نیاز وجود دارد که روش تحقیق کمی و کیفی به صورت شفاف‌تر و دقیق‌تر تمایز داده شده و به‌کار گرفته شود.

در روش تحقیق کیفی باید مختصات پدیده‌ی مورد مطالعه را شناخت. در حقیقت پژوهشگر از همه‌ی جوانب با یک پدیده روبه‌رو می‌شود و حتی احساسات او درگیر می‌شود و ممکن است خودش آن را تجربه کند اما باید سوگیری را کنترل کند.

از ویژگی‌های روش تحقیق کیفی در مقایسه با روش تحقیق کمی می‌توان به کشف معنا مبتنی بر ادراک اشاره کرد. پژوهشگر با توجه به بستر و بافتار به مشاهده می‌پردازد و به دنبال کشف معنا از داده‌هاست. در این روش پژوهش، شرایط جمع‌آوری داده، طبیعی و غیرمداخله‌ای است. در حقیقت، پژوهشگر کمترین مداخله را با سوالات و رفتار خود در روند جمع‌آوری داده دارد.

مشاهده و مصاحبه دو ابزار مهم در جمع‌آوری داده است. گفت‌وگو، متن، سند، تصویر و صوت یا حتی آثار ادبی و هنری از منابع متداول است. حتی گاهی در نمونه‌گیری می‌توان روشی را خلق کرد. نمونه‌گیری باید هدفمند باشد و بر اساس نیاز یا رویکرد تنظیم شود. یادداشت‌برداری در طول انجام پژوهش از نکات بسیار مهم است.

روش‌های تحقیق کیفی پرکاربرد به چهار دسته کلی تقسیم می‌شود:

• قوم‌نگاری (تمرکز بر فرهنگ و سبک زندگی)، 2) نظریه‌ی زمینه‌ای (تمرکز بر ظهور نظریه)، 3) روایت‌پژوهی (تمرکز بر روایت تجربه‌ی زیسته معمولا در قالب داستان) و 4) تحلیل گفتمان (تمرکز بر تحلیل گفتمان، محتوای درسی و تحلیل پیکره‌ی زبانی).

در مرحله‌ی تحلیل داده‌ها، «کدگذاری» از نکات کلیدی است. «کد» یک کلمه یا عبارت کوتاه است که به‌طور نمادین یک ویژگی کلی، برجسته، ذاتی یا تداعی‌کننده را برای بخشی از داده‌های زبانی یا دیداری به دست می‌دهد.

کدگذاری در دو مرحله انجام می‌شود. در مرحله‌ی اول مقوله‌های موقتی مشخص می‌شوند. در مرحله‌ی دوم باید از مقوله‌های موقتی به الگوها، شباهت‌ها، دسته‌ها یا زیردسته‌های مشابه دست یافت و نتایج روش تحقیق کیفی را ارائه داد.